ايميل رمز عبور
عضويت

فلسفه بهره وري

فلسفۀ بهره وري
رضا جوشن (مربي بهره وري و مديرعامل شرکت فراروش صبا)
مقدمه
اصولاً ما بيشتر از آنکه به دنبال چراها باشيم به دنبال چگونه ها هستيم! در اکثر آموزش¬ها نيز روش هاي چگونگي انجام يک کار گفته مي¬شود و نه فلسفۀ انجام آن؛ مثلاً در آموزش و پرورش، رياضيات را با متدهاي مختلف و متعددي آموزش مي دهند امّا کمتر معلمي پيدا مي¬شود که به دانش¬آموزان خود بگويد چرا بايد رياضيات را ياد بگيريم و شايد به همين دليل هم است که بسياري از دانش¬آموزان انگيزۀ زيادي براي يادگيري اين درس ندارند و يا انگيزۀ آن ها پايدار نمي¬ماند؛
اين در حاليست که ما اگر چرايي را بدانيم، به احتمال خيلي بيشتري قادر خواهيم بود تا چگونه¬ها را بيابيم (به قول نيچه: آنکه چرايي دارد، با هر چگونه¬اي خواهد ساخت)
در رابطه با بهره¬وري هم اين موضوع تا حد زيادي مصداق دارد، اغلب مديران و مشاوران به دنبال آموزش و آموختن تکنيک¬هاي بهره¬وري هستند غافل از اينکه فلسفه و چرائي آن¬را بدانند يا تلاش کنند قبل از پرداختن به تکنيک¬ها و روش¬هاي بهره¬وري، ابتدا فلسفۀ بهره¬وري را به همکاران خود بگويند و در نتيجه در بيشتر اوقات پروژه¬هاي بهره¬وري با شکست روبرو شده و يا نتايج و دستاوردهاي مطلوبي نخواهد داشت.

بهره¬وري از تخصص تا فلسفه
با توجه به مقدمۀ فوق، به نظر مي¬رسد مقولۀ بهره¬وري به لحاظ تئوري¬هاي تخصصي (چگونگي¬ها)، راه خود را پيدا کرده و در مسير بلوغ خود در حرکت است امّا به لحاظ فلسفه (چرائي¬ها) هنوز راه درازي را در پيش رو دارد! تعاريفِ حالِ حاضرِ بهره¬وري نيز حاکي از همين موضوع است؛ به¬طور مثال:
بازدهي يا راندمان:
يکي از تعاريفي که براي بهره¬وري وجود دارد، نسبتِ خروجي¬ها به ورودي¬ها ست؛ امّا اين تعريف بيشتر از آنکه ميزانِ بهره¬وري را نشان دهد، نشان¬دهنده بازدهي است و يا مثلاً برخي، نسبت توليدِ سالم به کلِّ توليد را مترادف بهره¬وري مي¬دانند در حاليکه اين نسبت، نشان¬دهنده راندمان است؛ نقدي که به اين دو تعريف از ديدِ بهره¬وري مي¬تواند وجود داشته باشد آن است که بازدهي تجهيزات و سرمايه و ساختمان را در کنارِ بازدهي نيروي انساني قرار مي¬دهد، حال آنکه بهره¬وري نيروي انساني بسيار فراتر از اين مي¬تواند باشد.
کارائي و اثربخشي:
دکتر جوران، بهره¬وري را انجامِ درستِ کارِ درست مي¬داند و بر اساسِ اين تعريف، استانداردهاي مربوط به سيستم مديريت کيفيت، بهره¬وري را مجموع کارائي (ميزان منابع مورد استفاده) و اثربخشي (دستيابي به نتايج مطلوب) بيان کرده¬اند و سپس انديشمندان مديريت، اين تعريف را بهبود داده و به¬جاي حاصلِ¬جمع، حاصلِ¬ضربِ کارائي و اثربخشي را مترادفِ بهره¬وري دانسته¬اند؛ امّا آيا واقعاً اگر کارِ درستي به شيوه¬اي درست انجام گيرد، معنايش آن است که بهره¬وري بالا بوده است؟! پس جايگاه خلاقيت، در کجاي اين تعريف قرار مي¬گيرد؟! آيا يک فرد خلاق و يک فرد معمولي، اگر هر دو يک کار درست را به¬طور درست انجام دهند، معنايش اين است که بهره¬وري هر دو نفر به يک اندازه است؟!
نقشِ انسان در بهره¬وري
به نظر مي¬رسد لازم است نقشِ انسان در تعاريفِ بهره¬وري به¬صورتِ پررنگ¬تري موردِ توجه قرار گيرد و به عبارتي اصطلاحِ بهره¬وري نيروي انساني در کنار و همردۀ اصطلاحاتي مثل بهره¬وري ماشين آلات و بهر وري سرمايه و بهره وري ساختمان نيايد!
از همين رو از بين تمامي تعاريف بهره وري، تعريف زير مي تواند مؤثرتر باشد:
بهره وري يعني گرفتنِ بهترين نتيجه از شرايط موجود
اين تعريف علاوه بر در برداشتن تعاريف قبلي، نقش انسان را نيز مورد توجه قرار داده است؛ علاوه بر آن از اين تعريف، چنين استنباط مي شود که بجاي استفادۀ حداقلي از امکانات و منابع، مي توان با مديريتِ درست بر روي منابع موجود (همۀ ظرفيت ها) به نتايج بهتر و مطلوب تري دست يافت.
دستاوردهاي اين تعريف:
در دل اين تعريف، 4 دستاورد نهفته است:
1- گرفتنِ بهترين نتيجه از شرايط موجود، تنها و تنها از عهدۀ انسان بر مي آيد؛ ماشين آلات و تجهيزات و سرمايه نمي توانند در شرايط يکسان، نتايج متفاوتي به بار آورند؛ تنها انسان است که قادر به گرفتن نتايجي متفاوت از شرايط، منابع و امکانات موجود است و تنها با اين تعريف است که مي توان بهره وري دو انسان را با يکديگر مقايسه کرد.
از اينرو در اين تعريف، انسان از اهميت بسزايي برخوردار مي گردد و بنابراين به انسان به عنوان مهمترين رکنِ بهره وري مي بايست توجه اي ويژه گردد.
در همين راستا، شرکت ها و سازمان ها در تلاشند تا توانمندي هاي افراد خود را ارتقا داده و نشاط و سرزندگي را در بين آنها افزايش دهند؛ همچنين تمامي فعاليت ها و آموزش هايي که در زمينه علوم انساني در شرکت ها انجام مي گيرد در همين راستاست؛ آموزش هايي از قبيل:
مهارت هاي ارتباطي مؤثر
مديريت استرس
انگيزش
مديريت بر خويشتن و توسعه مهارت هاي فردي
مهارت هاي زندگي و مباحث خانواده
و . . .
2- دومين دستاورد اين تعريف، مسئوليت پذيري است؛ با پذيرش اين تعريف، يکي از مفاهيمي که به ذهن متبادر مي گردد اين است که من! بايد بهترين نتيجه را از شرايط موجود بگيرم، به عبارتي مسئوليت وضعيت فعلي من بر عهدۀ خودم هست. اين طرز فکر باعث مي شود بجاي مقصر قلمداد کردن شرايط و ديگران، دست به کار شده و قدم بر داريم.
منظور از مسئوليت پذيري، اين نيست که خودمان را مقصر تمام اتفاقات زندگي خود بدانيم يا تدثير شرايط و ديگران را ناديده انگاريم، بلکه منظور اصلي اين است که با وجودِ شرايطِ فعلي و با پذيرش تماميِ اتفاقات، در حال حاضر من چه کاري بايد بکنم؟ چگونه مي توانم حرکت کنم؟ و . . .
پذيرفتن مسئوليت زندگي و کم کردن توقعات از ديگران، تا حد زيادي به ما کمک مي کند تا آيندۀ خود را با استقلال بيشتري بسازيم.
3- همچنين اين تعريف، ذهنيتي نتيجه گرا و هدفمند به ما مي دهد؛ انسان بهره ور، انساني هدفمند است و مي داند به دنبال چه نتيجه اي است. چنين فردي در هر لحظه در مسير هدف يا اهداف خود در حرکت است و ساير ابعاد و فعاليت هاي زندگي خود را در مسير آن چيدمان مي کند، دقيقاً برعکس فردي که هدف مشخصي را دنبال نمي کند و در نتيجه هيچ يک از اتفاقات زندگيش را مساعد و خوش يمن نمي داند (براي يک کشتي بي مقصد، هيچ بادي موافق نيست)
از همين روست که افراد بهره ور، اغلب خود را خوش شانس مي دانند، چرا که آنها مي دانند هر اتفاقي را چگونه بايد ياري دهنده اهداف خود قرار دهند!
آموزشي مثل هدف گذاري و برنامه ريزي و يا پروژه سازماني مديريت استراتژيک به همين منظور و در همين قسمت مي تواند به افراد و سازمان ها کمک کند.
4- آخرين دستاورد اين تعريف، توجه به شرايط موجود است؛ بر اساس اين تعريف (بهره وري يعني گرفتن بهترين نتيجه از شرايط موجود)، فرد بهره ور دائماً به دنبال بهبود شرايط موجود خواهد بود، چنين فردي به جاي بغل کردن زانوي غم، ترجيح مي دهد قدمي بردارد و حرکت کند، هر چند اين قدم، کوچک باشد اما به نظر او از نشستن و غصه خوردن بهتر است؛ بهره وري باعث مي گردد ما براي دستيابي به نتايج مورد نظرمان، شرايط و امکانات را با خود همسو کنيم و هر جا لازم است آنها را بهبود دهيم؛ در واقع تغيير شرايط موجود يکي از مهارتهايي مي شود که فرد بهره ور مجبور به آموختنش مي شود؛
پياده سازي نظام آراستگي محيط کار و کايزن، از جمله پروژه هايي هستند که بدين منظور مورد استفاده در سازمان ها قرار مي گيرند.
حالِ خوب
به جرأت مي توان گفت، هر کاري، هر اختراع يا اکتشافي، هر نظريه اي و هر علمي براي ايجاد و افزايش حالِ خوب (رفاه، ثروت، آرامش، آسايش و . . . ) در انسان ها ارائه مي شود؛ قطعاً بهره وري هم از اين موضوع مستثني نبوده و در نتيجه مهمترين دستاورد بهره وري و اصلي ترين فلسفۀ آن را مي توان ايجاد حالِ خوب در انسان ها دانست!
اما چگونه بهره وري باعث حال خوب خواهد شد؟
با توجه به چهار دستاورد بهره وري، 2 خصوصيت در انسان بهره ور به وجود مي آيد:
الف) عزت نفس و خوشبختي
عزت نفس يعني دوست داشتن خود تحت هر شرايطي
انساني که مسئوليت زندگي خود و وضعيت و جايگاه خود را بپذيرد و براي دستيابي به اهدافش در تلاش بوده و همواره در حال بهبود شرايط و برداشتن موانع و محدوديت ها باشد، از عزت نفس بالايي برخوردار مي گردد، چنين شخصي به انسان ها اهميت داده و خود و ديگران را دوست خواهد داشت؛ او فردي با عزت نفس بالا خواهد بود.
از طرفي خوشبختي يعني رضايت از خويشتن در لحظه اکنون؛ فرد خوشبخت اين نگرش و اين مهارت را در خود توسعه خواهد داد که چگونه در هر لحظه از داشته هاي خود احساس رضايت نمايد و از همين رو مي توان دو تعريف خوشبختي و عزت نفس را بسيار به هم نزديک دانست؛ بنابراين انسان بهره ور، مي تواند احساس خوشبختي کند.
ب) اعتماد به نفس و موفقيت:
از طرفي اعتماد به نفس يعني داشتن اعتماد به خود در يک زمينه مشخص و يک مهارت خاص به نحوي که اين جسارت و جرأت را پيدا کنيم که دست به امتحان مهارت بعدي بزنيم؛ کسي که هدفمند است به خوبي مي داند که براي دستيابي به هدفش مي بايست مهارت هاي خود را ارتقاء دهد و در نتيجه چنين فردي داراي اعتماد به نفس بالايي خواهد بود.
از سوي ديگر موفقيت به معناي داشتن هدف و دستيابي به آن است و بنابراين مي توان دو تعريف اعتماد به نفس و موفقيت را در کنار يکديگر قرار داده و گفت که انسان بهره ور مي تواند احساس موفقيت داشته باشد.

با توجه به دو مورد (الف) و (ب)، مي توان بيان کرد که فرد بهره ور همواره داراي دو ويژگي يا دو احساسِ خوشبختي و موفقيت خواهد بود که اين دو ويژگي باعث ايجاد حالِ خوب در انسان مي گردد.

نتيجه گيري
بهره وري مي تواند باعث ايجاد حالِ خوب در جامعه گردد، امّا ابتدا مي بايست فلسفۀ بهره وري در سطح اجتماع تبيين و تفهيم گردد تا انگيزۀ لازم براي يادگيري تکنيک ها و مهارت هاي بهره وري در افراد ايجاد شود.



اطلاعات تماس : تلفن : 11-66550410-021      ايميل : info@frsaba.com      پيام كوتاه : 09124339601

FRSABA.COM